Freak Shows – Pokazy dziwolągów – Wstęp.

freak-show-1924
Ringling Bros. “Congress of Freaks” – 1924. Wikimedia Commons

Zanim społeczeństwo dorobiło się telewizji oraz internetu by oglądać przeróżnego rodzaju eksploatacje ludzi czy zjawisk takich jak filmów z elfami nazistami, proroków z mocami magicznymi lub głów państwa których wypowiedzi niejednokrotnie brzmią jak gorączkowy bełkot osoby psychicznej, gawiedź zbierała się tłumnie by oglądać występy osób zdeformowanych, wybryków natury czy też „potworów” rodem z ruchomych obrazów lat 50-tych minionego stulecia.

Świetność owych przedstawień przypadała między 1840, a 1940 rokiem,  a nazwy oraz formy były przeróżne, od pobocznych atrakcji cyrkowych, poprzez muzea, aż po znane na cały świat teatry złożone wyłącznie z aktorów posiadających niecodzienne cechy.

Panie i Panowie, czy jesteście gotowi odbyć podróż do świata nieznanego, dziwnego, nadzwyczajnego? Zwiedzić dzikie i niepoznane kultury oraz cywilizacje? Panie i Panowie, czy jesteście gotowi poznać historię „dziwolągów”?

Untitled-1
Jak nie to zrozumiem, bo to dość długie będzie.

 Jednym z pierwszych znanych przypadków ludzi z nienormalnościami były złączone bliźniaki Lazarus oraz Joannes Baptista Colloredo. Urodzili się oni w 1617 w Genui. Właściwie trudno ocenić czy byli to bracia czy tylko jedna osoba. Lazarus czy Łazarz jak ktoś woli, był przystojnym mężczyzną, który podróżował po Europie prezentując swojego brata Johanesa. Bliźniak był wyrastającym z jego brzucha korpusem z rękoma i lewą nogą. Posiadał także pokrytą włosami głowę z zamkniętymi oczyma oraz otwartymi ustami. Johanes nie potrafił mówić, jednak jak wspomina XVII wieczny lekarz  Bartholinus, który miał okazję zbadać bliźniaki, gdy ktoś chwycił jego piersi to poruszał rękoma, uszami oraz ustami. Łazarz odwiedził wiele krajów takich jak Szwajcaria,  Dania, Szkocja, Turcja, a nawet zabawił trochę w Gdańsku. Swoją największą popularność rodzeństwo zyskało na dworze Karola I Króla Anglii. Gdy nie występował, chował swojego brata pod płaszczem. Wierzy się, że mimo swoich problemów z bliźniakiem udało mu się ożenić oraz zostać ojcem siedmiu dzieci, a żadne z nich nie miało przypadłości tatulka.   Łazarz najprawdopodobniej zmarł około 1640 roku.

Lazarus_and_Joannes_Baptista_Colloredo
Lazarus oraz Johannes – szkic ówczesny.

Ponad trzy dekady później, a dokładnie w 1674 w Ansbachu (Niemcy) przyszedł na świat Matthias Buchinger. Urodził się on bez dłoni oraz znacznej części nóg.  Gdy był dorosły mierzył zaledwie 74 centymetry. Podróżował on po krajach Europy Północnej zabawiając zarówno arystokratów, jak i pospólstwo swoimi licznymi talentami. Buchinger mimo braku rozwiniętych kończyn  potrafił grać na kilku instrumentach (niektóre z nich sam skonstruował), tańczyć hornpipe (taniec irlandzki) oraz znał wiele sztuczek magicznych. Był on również wyśmienitym kaligrafem oraz budował miniaturowe statki w butelkach. Był wyborowym strzelcem, zawsze trafiał celnie ze swojego pistoletu. W łóżku również nie strzelał ślepakami. Miał 4 żony, 14 dzieci z 8 kobietami. Szacuje się, ze mógł być ojcem także 70 innych. Swoją największą popularność zyskał w Irlandii gdzie z resztą zmarł w 1722 roku. Zostawił po sobie wiele prac graficznych w tym swój autoportret, oraz powiedzenie funkcjonujące w Anglii w latach 1780 – „but Buchingera” oznaczające waginę. Śmiano się w ten sposób z jego podbojów miłosnych oraz faktu, że miał tylko jeden w pełni działający członek- członka.

220px-Matthewbuchinger
Autoportret Buchingera. Mimo posiadania mikro płetw zamiast dłoni bardzo dbał o detale. We włosy ma wpisane modlitwę Ojcze Nasz oraz psalmy.

W Europie wschodniej główną postacią która przyczyniła się do przedstawienia „dziwolągów” ludności w czasach nowożytnych był car Piotr Wielki. Stworzył on w  Petersburgu muzeum – Kuntskamera (gabinet osobliwości). Ukończone w roku 1724, było to pierwsze muzeum na terytorium Rosji .

Jesienią 1714  roku Piotr nakazał doktorowi Robertowi Areskinowi przeniesienie swojej własnej, dość sporej kolekcji oraz biblioteki z Moskwy do nowo zbudowanej stolicy. Do tego czasu przedmioty takie jak „ryby, ptaki oraz insekty w butelkach oraz przedmioty naukowe zostały przeniesione do Carskiego Pałacu Letniego.

Znajdowała się tam także ogromna liczba ludzkich oraz zwierzęcych płodów z zdeformowaniami anatomicznymi. Piotr po raz pierwszy zainteresował się wybrykami natury podczas wizyty w Holandii u chirurga Fryderyka Ruyscha oraz kupca Levinusa Vincenta w 1697 roku. Artefakty były kolekcjonowane systematycznie według określonego planu. Głównymi przedmiotami były eksponaty autentyczne. W tamtym okresie swoje gabloty miało wiele arystokratów, a przedmioty tam zawarte miały być między innymi rogami jednorożców, cudownymi korzeniami mandragory czy kolcami jadowymi chimer. Piotr się w takie durnoty jednak nie bawił.

Dla cara bardzo ważne było stworzenie obrazu zmieniającej się Rosji (z tego powodu w końcu wyjechał do europy), a martwe płody miały mu w tym pomóc. Nakłaniał on więc naukowców by zbierali najdziwniejsze okazy ludzkich deformacji by pokazać rosyjskiej ciemnocie, że nie ma co się bać potworów bo to tylko ludzie. Poszedł więc w kraj ukaz, ze wszystkie martwe niemowlęta z deformacjami mają zostać wysłane do stolicy, a następnie dodane do kolekcji.  Był on bardzo dumny ze swojego Kunstkabinettu. Pokazywał więc swoje okazy ambasadorom i możnym odwiedzającym pałac.

various-oddities-kept-in-spirits-in-the-collection-of-the-kunstkammer-in-st-petersburg
Jak widać muzeum istnieje do dzisiaj.

Pierwsze publiczne przedstawienie eksponatów miało miejsce w 1719 w „Kwaterach  Kikina” – skonfiskowanym domu przeciwnika politycznego  bojara  A. Kikina, co się tam car będzie patyczkował. Nie wystarczało to jednak Piotrowi i zdecydował, że trzeba zbudować muzeum wielkie jak mateczka Rasija. Osobiście nawet wybrał lokacje – w samym centrum nowo powstałej stolicy.

0013976726
Kolejne eksponaty.

W grudniu 1726 roku, rozpoczęto przenoszenie kolekcji do nowo powstałego budynku muzeum. 26 listopada 1728 roku gazeta “Sankt-Peterburgskie vedemosti”  poinformowała publikę o otwarciu przybytku oraz zawiadomiła wszystkich zainteresowanych o darmowym wstępie. Piotr wierzył, że goście nauczą się czegoś nowego, a także mile spędzą w muzeum czas. Nie wiem, czy rzeczywiście tak było.

1741-Kunstkamera
Kunstkamera w 1741

Z Piotrem jest związany także incydent zawierający garbatych karłów. Car Rosji nie był zbyt miłym wujkiem dla swojej bratanicy Anny. Urodziwa to ona nie była, przykładowo XIX wieczny szkocki pisarz porównywał jej lica do szynki westfalskiej. Ponadto mówi się, że posiadała maniery stajennego oraz entuzjazm cytatów Schopenhauera. Nie przeszkodziło jej to jednak w znalezieniu partnera. W 1710  wyszła za mąż za księcia Kurlandii i Semigalii – Fryderyka Wilhelma. Ślub miał być piękny, przepełniony złotem oraz zakończony fajerwerkami. Jednak śmieszek Piotr, zniesmaczony zachowaniem obecnej szlachty rosyjskiej postanowił zorganizować inne wesele, z karłami w roli głównej.

Dwa dni po ceremonii Anny odbył się rosyjski freak show. W środku izby, przy miniaturowych stołach siedziały karły, zaś po bokach usadzeni byli obserwujący ich członkowie królewskiego dworu. Podczas przedstawienia  śmiali się i patrzeli jak garbate, grube krasnale upijają się do nieprzytomności, próbują tańczyć i wszczynają bójki. Car Piotr najprawdopodobniej nie wyśmiewał Anny, przynajmniej nie ona była jego głównym celem. Pod ogień wziął on swój dwór, któremu miał pokazać co on o nich myśli. Zachowanie pijanych karłów miało odzwierciedlać sposób w jaki żyła rosyjska arystokracja.

Anna z pewnością wzięła pokaz do serca. Denerwował ją również fakt, że jej mąż dużo pił. Właściwie to umarł w wyniku pijackiego pojedynku  z  Piotrem. Poważnie, nie wytrzymał tempa, zachorował na wątrobę i umarł kilka dni później. Kobieta chciała ponownie wyjść za mąż, ale car odrzucał jej wszystkich adoratorów. Owdowiała księżna z powodu ciągłej nieobecności prawowitego następcy Ferdynanda Kettlera stała się faktyczną władczynią księstwa nadbałtyckiego.

EmpressAnnaIvanovnabyGeorgeSStuart
Caryca Anna – rzeźba autorstwa George’a S. Stuarta

Przewińmy do przodu*- 1730 Anna zostaje carycą i jej odbija, dość mocno. Nie wiem czy to z powodu zdeptanego ego czy złamanego serca, ale nie była ona zbyt miła kobietą, szczególnie dla księcia Michaiła  z dynastii Golicynów. Gdy ten ożenił się z włoszką (katoliczką ma się rozumieć) Annie mało nie puściły zwieracze ze złości bo nie było to po prawosławnemu. Nie robiła jednak z tym faktem nic, przynajmniej do czasu aż żona Michaiła umarła.  A może i caryca jednak przyczyniła się do jej śmierci(illuminati), bo szczęście małżonków nie trwało długo.

Jako, że były to lata 30 XVIII wieku i nie można było dobijać przeciwników za pośrednictwem Twittera, Anna postanowiła uczynić księcia nadwornym błaznem. Dawała mu jakieś durne zadania – przykładowo udawanie kury czy wysiadywanie jaj w izbie królewskiej. Ta jednak nie mogła „zostawić tego wszystkiego w spokoju” i w wyniku działania Anny w 1739 roku powstał ogromny lodowy pałac. Miał jakieś 25 metrów szerokości oraz 10 metrów wysokości. Całość była wykonana z lodu, bloki lodowe połączone lodem, na zewnątrz lodowy słoń, lodowe drzewa, lodowe ptaki w lodowych gniazdach, wewnątrz lodowe zegary, lodowe łóżka, a nich  lodowe pościele.  Wszystko z lodu! Po co? Bo Michaił miał się żenić po raz kolejny.

Caryca postanowiła, że będzie to jej prezent ślubny na uroczystość którą sama zorganizowała. Jej błazen miał zostać mężem nadwornej służącej która była ponoć strasznie brzydka, dodatkowo z jakiegoś mongolskiego plemienia. W dniu ślubu pan młody paradował w stroju służbowym, a jego narzeczona solidaryzowała się z wybrankiem nosząc podobny pajacowaty kostium. Drogę do pałacu pokonali na grzbiecie słonia, a za nimi szedł orszak osób upośledzonych, karłów (tradycyjnie po Romanowemu), zdeformowanych przedstawicieli mniejszości etnicznych, ludzi poprzebieranych za zwierzęta  oraz innego rodzaju dziwnych postaci. Można więc powiedzieć, że ich ślub był swojego rodzaju kolejnym rosyjskim pokazem dziwolągów. By pokazać, że Anna jest prawdziwą lodową carycą nakazała nowożeńcom przenocować w mroźnym przybytku … nago. Na szczęście dla młodej pary, świeża żona przekupiła jednego ze strażników perłami, za co otrzymała płaszcz. Kochankowie także spędzili  noc biegając po pałacu i niszcząc wszystko co się tam znajdowało. Anna miała nie tylko serce z kamienia- umierała długo i boleśnie na kamicę nerkową.

Valery_Jacobi_Ice_House
Waleryj Jakobi – „Dom lodowy” -1878. Ta gruba w złotym to caryca. Ci mali to karły.

Na tym zakończę tą część moich dywagacji na temat pokazów dziwolągów, ludzkich cudów oraz wybryków natury.  Początkowo nie chciałem poświęcać tyle miejsca carycy Annie, jednak wpisuje się ona w kategorię monstrualnych dziwactw. Dodatkowo udało mi się wcisnąć kiepskie nawiązanie do bajki Disneya w poście o freak showach.  Sami oceńcie o czym to świadczy.

Następny odcinek dotyczył będzie złotej ery freak showów, a pojawi się …. nhmmmm niebawem.

*jestem świadomy jak głupie jest to powiedzenie

 

Jedna myśl nt. „Freak Shows – Pokazy dziwolągów – Wstęp.”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *